CBAM-SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması)
Avrupa Komisyonu, 1 Ekim 2023 itibarıyla yürürlüğe giren Karbon Sınırı Ayarlama Mekanizması (CBAM) için geçiş dönemi raporlama kurallarını Ağustos 2023’te onayladı. Bu yeni düzenleme, AB’ye ihracat yapan şirketler ile onların tedarik zincirlerini doğrudan etkileyecek kapsamlı bir sistemin başlangıcını ifade ediyor.
CBAM, Avrupa Birliği’nin iklim hedeflerini ticaret politikalarıyla uyumlu hale getiren en önemli araçlardan biridir.
Bu süreçte işletmelerin, üretim süreçlerinden kaynaklanan karbon emisyonlarını doğru biçimde hesaplaması, raporlaması ve yönetmesi bekleniyor.
NetaGreen, CBAM uyum sürecinde firmalara stratejik rehberlik sağlar. Emisyon verilerinin toplanmasından raporlamaya, risk analizinden sürdürülebilir dönüşüm planlarına kadar tüm adımlarda yanınızdayız.
CBAM-SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) nedir?
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), Avrupa Birliği’nin 2050 yılına kadar net sıfır emisyon hedefine ulaşmak için oluşturduğu Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde geliştirilmiş bir iklim politikası aracıdır.
Bu mekanizma, Avrupa Birliği’ne ithal edilen ürünlerin üretimi sırasında ortaya çıkan karbon emisyonlarını dikkate alarak, AB içi üreticiler ile ithalatçılar arasında eşit karbon maliyeti uygulanmasını hedefler.
CBAM’ın temel amacı, firmaların üretimlerini çevre standartları daha düşük ülkelere taşıyarak “karbon sızıntısı” yaratmalarını önlemektir. Böylece karbon emisyonlarının başka bölgelere kayması engellenir ve küresel emisyon azaltımı desteklenir.
CBAM, Avrupa Birliği Emisyon Ticareti Sistemi (EU ETS) ile birlikte çalışır.
ETS kapsamındaki ürünlerle sınır ötesi ithal mallar arasında karbon fiyatını dengeleyen tamamlayıcı bir sistemdir. Bu iki mekanizma birlikte, hem AB içinde üretilen hem de ithal edilen ürünler için tutarlı ve adil bir karbon fiyatlandırma yapısı oluşturur.
Kaynak: İyileşmeyi Dairesel ve Yeşil Hale Getirmek, AB Komisyonu, 2020
CBAM kapsamında hangi ürünler ve emisyonlar yer alıyor?
CBAM’ın ilk aşaması, Avrupa Birliği dışından ithal edilen malları ve belirli hammaddeleri kapsar. Bu kapsamda İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre dışındaki tüm ülkeler için düzenleme geçerlidir.
CBAM şu anda altı temel sektöre odaklanmaktadır:
🧱 Çimento
🔩 Demir ve Çelik
🪵 Alüminyum
🌾 Gübre
⚡ Elektrik
💧 Hidrojen
Bu sektörler, yüksek karbon yoğunluğu ve karbon sızıntısı riski nedeniyle öncelikli olarak seçilmiştir. Yani, üretim süreçlerinde fosil yakıtlara bağımlılık yüksek olan ve emisyon azaltım maliyetleri önemli seviyede olan sektörler CBAM’ın merkezinde yer alır.
CBAM tam olarak uygulandığında, bu alanlardaki ithalat ürünleri için gömülü (embedded) emisyonların beyan edilmesi ve buna bağlı karbon maliyetlerinin ödenmesi gerekecektir.
Resmî olarak belirtildiği üzere, sistem tamamen entegre olduğunda CBAM kapsamı, AB Emisyon Ticareti Sistemi (ETS) kapsamındaki sektörlerden kaynaklanan emisyonların %50’sinden fazlasını kapsayacaktır.
Kaynak: İyileşmeyi Dairesel ve Yeşil Hale Getirmek, AB Komisyonu, 2020
CBAM nasıl çalışır?
CBAM (Karbon Sınırı Ayarlama Mekanizması), iki aşamalı bir sistem olarak uygulanmaktadır.
Amaç, Avrupa’ya ithal edilen ürünlerdeki karbon emisyonlarını şeffaf biçimde raporlamak ve fiyatlandırmaktır.
1️⃣ Geçiş Aşaması (1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025)
Bu dönemde firmalar, üçer aylık dönemlerle CBAM raporu sunmakla yükümlüdür. Bu raporlar aşağıdaki bilgileri içerir:
-İthal edilen her ürün türünün toplam miktarı
-Bu ürünlerdeki gerçek gömülü (embedded) emisyonlar
-Üretim sürecinde oluşan dolaylı emisyonlar (elektrik kaynaklı)
-Ürünün menşe ülkesinde ödenmesi gereken karbon fiyatı
💡 Geçiş döneminde herhangi bir doğrulama veya karbon ödemesi zorunluluğu bulunmamaktadır. Amaç, firmaların veri toplama ve raporlama sistemini kurmalarını sağlamaktır.
2️⃣ Kalıcı Uygulama Aşaması (1 Ocak 2026 ve sonrası)
2026 itibarıyla, AB’ye ürün ihraç eden firmalar artık yalnızca raporlama değil, aynı zamanda karbon maliyeti ödeme yükümlülüğü de taşımaya başlayacaktır. İthalatçılar, beyan ettikleri emisyon miktarı kadar CBAM sertifikası teslim etmek zorundadır. Bu sertifikaların fiyatı, AB Emisyon Ticareti Sistemi (ETS) fiyatını yansıtacaktır.
Emisyon verilerinin bağımsız doğrulama kuruluşları tarafından onaylanması gerekecektir.
📉 2026–2033 arasında, AB ETS kapsamındaki “ücretsiz tahsisatlar” kademeli olarak kaldırılacak; CBAM uygulaması ise bu geçişle paralel biçimde yaygınlaşacaktır. Bu sayede ithalatçılar ile AB içi üreticiler arasında eşit karbon maliyeti sağlanacak, rekabet koşulları korunacaktır.
Kaynak: p3-group- CBAM’ın aşamaları
Bundan sonra ne yapmalıyız ve nasıl yardımcı olabiliriz?
CBAM’ın uygulamaya geçmesiyle birlikte hem AB’ye ithalat yapan şirketler hem de AB dışı üretici ve tedarikçiler doğrudan etkilenecek.
Bu nedenle, firmaların raporlama yükümlülüklerini karşılamak ve mali riskleri önlemek için gecikmeden hazırlık yapmaları gerekiyor.
🌍 Kısa Vadede Neler Değişecek?
CBAM’ın geçiş süreci (2023–2025), veri toplama ve raporlama açısından kritik bir dönemdir. 1 Ocak 2026’dan itibaren finansal yükümlülükler yürürlüğe girdiğinde, karbon maliyetleri doğrudan ithalat fiyatlarına yansıyacaktır. Bugün ton başına yaklaşık 90 € olan karbon fiyatının önümüzdeki yıllarda artması bekleniyor.
Bu durum:
-AB ithalatçıları için maliyet yapılarının yeniden düzenlenmesini,
-AB dışı tedarikçiler için ise düşük karbonlu üretime geçişi zorunlu kılmaktadır.
🧭 Şirketler İçin Yol Haritası
🏢 AB İthalatçıları için:
-Tedarik zincirindeki ürünlerin menşeini ve karbon yoğunluğunu analiz edin.
-CBAM kapsamındaki ürün portföyünüzü belirleyin ve etkilerini ölçün.
-Ürün bazlı karbon muhasebesi sistemleri kurun.
-Tedarikçilerle veri paylaşımı ve uyum süreçlerini geliştirin.
-2026 sonrası için finansal ve operasyonel planlar oluşturun.
🏭 AB Dışı Üreticiler / Tedarikçiler için:
-CBAM kapsamındaki ürünlerinizin gömülü emisyonlarını hesaplayın.
-Üretim rotalarınızı ve proses sınırlarınızı tanımlayın.
-Emisyon azaltımı için temiz üretim teknolojilerine yatırım yapın.
-Yerel emisyon ticareti sistemlerini ve karbon düzenlemelerini yakından takip edin.
-Ulusal düzeyde karbon fiyatlandırması mekanizmalarına dahil olarak avantaj elde edin.
💡 NetaGreen Nasıl Destek Olur?
NetaGreen, CBAM sürecini yalnızca bir zorunluluk değil, stratejik bir fırsat olarak görür.
Uzman ekibimiz, işletmelerin hem geçiş döneminde hem de 2026 sonrası kesin uygulama aşamasında sürece tam uyum sağlamasına yardımcı olur.
-CBAM kapsamındaki ürün portföyünü analiz ederiz.
-Geçiş dönemi ve kesin dönem için uyum yol haritası oluştururuz.
-Gömülü emisyonları araç destekli metodolojilerle hesaplarız.
-Emisyon azaltım hedeflerini belirler, takibini yaparız.
-Raporlama ve doğrulama mekanizmalarını kurarız.
-Gümrük beyan süreçlerinde adım adım yönlendirme sağlar, belgelendirmeyi kolaylaştırırız.
