Avrupa Birliği’nin 2026 itibarıyla tamamen devreye alacağı CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), Türk ihracatçıları için yepyeni bir “karbon düzenleme” dönemini başlatıyor. AB’ye ihracat yapan firmalar, artık sadece ürün değil, karbon verisi de ihraç edecek.
CBAM’ın ne olduğu ve şirketlerin bugünden atması gereken 5 kritik adıma göz atalım.
CBAM Nedir?
CBAM, yani Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, Avrupa Birliği’nin karbon kaçağını önlemek amacıyla geliştirdiği bir ticaret politikası aracıdır.
AB içinde karbon fiyatlandırmasına tabi olan sektörler, dışarıdan gelen ürünlerle haksız rekabete girmemesi dışarıdan alınan ürünlerin de karbon emisyon verileri göre vergilendirilmesini planlıyor.
2023 itibariyle yürürlüğe konulan uygulamada son iki yıl bir geçiş süreci olarak değerlendirildi. 2026 itibariyle finansal yükümlülükler uygulanmaya konulacak.
- 2023 – 2025: Geçiş dönemi (sadece raporlama)
- 2026: Finansal yükümlülük başlıyor (karbon birim maliyetine göre vergi uygulanacak)
Henüz CBAM kapsamı çerçevesinde aşağıdaki ürünler yer almaktadır (2025 itibarıyla):
- Demir-Çelik
- Alüminyum
- Çimento
- Gübre
- Elektrik
- Hidrojen
-
1. Ürününü Tanı: CBAM’a Tabi misin?
İlk adım, ürünün CBAM kapsamdaki GTİP kodlarını taşıyıp taşımadığını belirlemek olmalı. Avrupa Komisyonu, hangi ürünlerin beyana tabi olacağını ayrıntılı olarak listeliyor. -
2. Emisyonlarını Ölç: Karbon Ayak İzini Hesapla
CBAM raporu, ürün bazlı karbon ayak izi hesaplamasına dayanır. GHG Protocol veya ISO 14064 standardına uygun veri toplama ve uygun formatlarda raporlama zorunluluğu getirilmektedir. Toplanması gereken temel veriler en kısa hali ile aşağıdaki şekilde özetlenebilir:- Enerji tüketimi (elektrik, doğalgaz, yakıt)
- Üretim miktarları (ton bazında)
- Hammadde kaynakları ve tedarik zinciri verileri
-
3. Raporlamanı Hazırla: CBAM Formatına Uygun Hale Getir
AB geçiş dönemi boyunca ihracatçılardan çeyrek dönemlik emisyon raporu talep ediyor. Bu raporlar:- Doğrudan emisyonları (Scope 1)
- Dolaylı enerji kaynaklı emisyonları (Scope 2)
- Üretim miktarlarını ve yöntemleri kapsıyor.
-
4. Doğrulama ve Belgeleri Hazırla
AB, 2026 itibarıyla onaylı doğrulayıcılar tarafından incelenmiş verileri kabul edecek. Bureau Veritas, SGS, TÜV SÜD, DNV, Enveco gibi uluslararası firmalar şu anda onaylı doğrulayıcılar olarak aktif doğrulama yapmaktadır.- Emisyon verilerini üçüncü taraf doğrulayıcıya kontrol ettirilmeli.
- Raporun yanında enerji faturaları, üretim verileri ve metodoloji açıklamaları bulunmalıdır.
-
5. Strateji Kur: Karbon Yoğunluğunu Azalt
CBAM sadece bir raporlama değil, aynı zamanda emisyon azaltımını teşvik eden bir mekanizma. Bugünden şu adımları planlamak gerekiyor:- Enerji verimliliği projeleri
- Yenilenebilir enerjiye geçiş
- Tedarik zinciri optimizasyonu
- Atık geri kazanımı ve döngüsel ekonomi uygulamaları
Yeni düzenleme ile getirilen 50 ton eşiği KOBİ’lere kısa vadede bir rahatlama sağlasa da, bu “rahatlama” uzun sürmeyecek. Çünkü AB, önümüzdeki dönemde kapsama alanını diğer sektörlere (ör. kimya, plastik, tekstil) genişletmeyi planlıyor. Bu yüzden CBAM dışı kalmak yerine CBAM’a hazır hale gelmek, ihracatın sürdürülebilirliği için kritik bir hal alacaktır.
CBAM, Avrupa pazarına ihracat yapan firmalar için bir tehdit değil, dönüşüm fırsatı olarak ele alınmalıdır. Karbon yönetimi bugün planlanırsa, 2026 geldiğinde rapor değil rekabet konuşulur.
NetaGreen, bu sürecin her aşamasında:
- Emisyon ölçümü
- Raporlama
- CBAM doğrulama danışmanlığı
- Karbon stratejisi planlaması hizmetleriyle firmalara rehberlik eder
